गाउँले जरादेखि राष्ट्रिय पहिचानसम्म
सन् 2026 मा रेवती गुरुङ लाई अनलाइनखबरले नेपालका 50 प्रभावशाली महिलामध्ये एकको रूपमा नामाकरण गर्यो - यो देशको भविष्य निर्माणमा सक्रिय रूपमा योगदान दिइरहेका महिलाहरूको सम्मान हो। रेवतीका लागि यो सम्मान साँच्चै अप्रत्याशित थियो। यो कुनै एक क्षणको नतिजा नभई वर्षौँको निरन्तर प्रयास, सामाजिक प्रतिबद्धता र महिलाको आत्मनिर्भरतामा रहेको गहिरो विश्वासको प्रतिफल थियो।
तस्विरको श्रेय: अनलाइनखबर
उनको यात्रा कुनै एक भूमिकामा मात्र सीमित छैन, बरु शिक्षा, सञ्चार, सामाजिक विकास र नैतिक व्यवसायका क्षेत्रमा जीवनभरि गरिएको उद्देश्यपूर्ण कार्यको प्रतिफल हो।
विनम्र सुरुवात, अटल दृढता
रेवती नेपालको तराई क्षेत्रमा पर्ने सिन्धुली जिल्लाको दुधौली गाउँमा जन्मिनुभएको हो। बाल्यकालमा अवसरहरूको अभाव भए तापनि शिक्षा हासिल गर्ने उनको दृढ इच्छाशक्तिले उनलाई अघि बढ्न प्रेरित गर्यो।
निरन्तर प्रयास गर्दै उनले आफ्नो zio लाई धरानमा अध्ययन गर्न अनुमति दिन मनाउनुभयो, जहाँ उनले मानविकी तथा कलामा स्नातक पूरा गर्नुभयो। पछि काठमाडौंमा आएर सन् 2007 मा अंग्रेजी साहित्यमा स्नातकोत्तर र सन् 2015 मा विकास अध्ययनमा स्नातकोत्तर गर्नुभयो।
यी शैक्षिक आधारहरूले पहिचान, लैङ्गिकता र सामाजिक संरचनाप्रतिको उनको बुझाइलाई आकार दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले, जसले उनको भविष्यको कार्यलाई मार्गदर्शन गर्यो।
शिक्षादेखि सचेतनासम्म
कान्तिपुर न्युजसँग काम गर्दा र नेपालभरका अनुसन्धान परियोजनाहरूलाई सहयोग गर्दा रेवतीले धेरै महिलाहरूले भोग्नुपरेका यथार्थहरूलाई नजिकबाट बुझ्नुभयो:
लामो समयसम्मको श्रम
सीमित निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता
आफ्नै स्वतन्त्र आम्दानी नहुनु
जातिय भेदभाव
यी परिस्थितिहरूलाई स्वीकार गर्नुको सट्टा उनले ती समस्याहरूसँगै काम गर्ने र परिवर्तनका लागि व्यावहारिक तथा तल्लो तहका उपायहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्ने निर्णय गर्नुभयो।
एक निर्णायक क्षण: सन् 2015 को भूकम्प
सन् 2015 को नेपाल भूकम्पले एक नयाँ मोड ल्यायो।
तस्विरको श्रेय: क्यारी वोर्ने
विनाशका बीच उनले एक सरल पहल सुरु गर्नुभयो; आफ्नो नगरपालिकाका अस्पतालहरूमा चिया र उमालेको अण्डा उपलब्ध गराउनु। (यूट्यूब वृत्तचित्र यहाँ हेर्नुहोस् सानो सहयोगको रूपमा सुरु भएको यो कार्य समुदायलाई सहयोग गर्न मन मिल्ने मानिसहरूलाई एकताबद्ध पार्दा छिट्टै संगठित प्रयासमा परिणत भयो।
उनले मुभिङ माउन्टेन नेपाल नामक गैरसरकारी संस्था स्थापना गर्नुभयो, जसले भूकम्प प्रभावित क्षेत्रका बालबालिकाहरूलाई हजारौँ स्कुलब्याग वितरण गरी राष्ट्रिय पुनर्निर्माणको कठिन समयमा शिक्षामा फर्कन सहयोग गर्यो।
तस्विरको श्रेय: क्यारी वोर्ने
यी कार्यहरूले उनको करुणा मात्र नभई दबाबका बीच पनि संगठित हुने, नेतृत्व लिने र सार्थक प्रभाव पार्न सक्ने क्षमतालाई पनि प्रमाणित गरे।
विश्वव्यापी दृष्टिकोण: फिनल्याण्डबाट सिकाइ
सन् 2015 को पछि रेवतीले 'संस्कृति, लैङ्गिकता र राजनीति' विषयमा हेल्सिन्की विश्वविद्यालय समर स्कूलमा सहभागी हुनुभयो।
फिनल्याण्डको सामाजिक कल्याण प्रणाली र लैङ्गिक समानताप्रतिको दृष्टिकोणले नीति र संस्कृतिले कसरी निष्पक्षता र अवसरलाई सहयोग गर्न सक्छन् भन्ने व्यावहारिक नमुना प्रदान गर्यो।
यो अनुभवले नेपालमा दिगो र स्थानीय सान्दर्भिक परिवर्तन ल्याउने उनको दीर्घकालीन सोचलाई थप बल दियो।
फिल्ममार्फत महिलाका कथाहरू सुनाउनु
काठमाडौं फर्किएपछि रेवतीले वृत्तचित्र निर्माणमा तालिम लिनुभयो र सन् 2017 मा मुभिङ माउन्टेन पिक्सर्स नामक फिल्म कम्पनी स्थापना गरी कम प्रतिनिधित्व भएका सामाजिक मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्न थाल्नुभयो।
उनको कार्यले निम्न विषयहरूलाई उजागर गर्यो:
- सीमान्तकृत महिलाहरूले भोग्नुपरेका चुनौतीहरू
- जातिय असमानता
- मासिक धर्मलाई लिएर हुने सामाजिक कलंक
फिल्ममार्फत उनले प्रायः बेवास्ता गरिएका मुद्दाहरूलाई सार्वजनिक बनाएर व्यापक सचेतना र छलफलमा योगदान दिनुभयो। उनका वृत्तचित्रहरूले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा धेरै पुरस्कारहरू प्राप्त गरे, जसले कथाकार र सामाजिक अभियन्ता दुवैका रूपमा उनको विश्वसनीयतालाई थप बल दियो।
उनका पुरस्कार विजेता वृत्तचित्रहरूमध्ये एक यहाँ हेर्नुहोस्: Period - A State of Purity
कोक्रोमाको निर्माण: एक भिन्न प्रकारको व्यवसाय
सन् 2018 मा विश्व बैंक र जापानी सामाजिक विकास कोषका लागि वृत्तचित्र परियोजना सम्पन्न गरेपछि रेवतीले कोक्रोमा स्थापना गर्नुभयो।
कुनै औपचारिक व्यावसायिक तालिम नभए तापनि अमेरिकी डलर 5,000 को सानो अनुदानबाट उनले आफ्नो घरको सानो कोठाबाट कम्पनी सुरु गर्नुभयो। दुई जना सिलाईसिलाईलाई रोजगारी दिएर, कैदीहरूलाई व्यावसायिक सीप तालिम दिएर र उनीहरूले रिहा भएपछि रोजगारी पाउन सक्ने गरी बुनेका कपडाहरू प्रयोग गर्दै कम्पनी अघि बढायो।
उनका उद्देश्यहरू स्पष्ट र मापनयोग्य थिए:
- महिलाहरूका लागि स्थिर र न्यायोचित रोजगारी सिर्जना गर्ने
- आदर र सहयोगपूर्ण कार्यस्थल निर्माण गर्ने
- दीर्घकालीन आर्थिक आत्मनिर्भरता सुनिश्चित गर्ने
- प्राकृतिक सामग्रीको न्यूनतम वातावरणीय प्रभावमा नेपाली बालबालिकाका परम्परागत पोशाकलाई समेट्ने उत्पादनहरू सिर्जना गर्ने
आज कोक्रोमा लगभग 18 जना पूर्णकालीन कर्मचारी भएको टिममा विकसित भइसकेको छ, जसले बलियो मूल्य मान्यतामा आधारित स्थिर र स्वाभाविक वृद्धिलाई झल्काउँछ।
कपडाको ब्रान्डभन्दा बढी कोक्रोमा नैतिक उत्पादन र सामाजिक उत्तरदायित्वप्रतिको प्रतिबद्धताको प्रतीक हो।
दिगोपन र सामाजिक प्रभाव
कोक्रोमाले सामाजिक प्रभावलाई आफ्नो कार्य सञ्चालनमा प्रत्यक्ष रूपमा समेट्छ।
मुख्य पहलहरूमा निम्न समावेश छन्:
- महिला समूह र गैरसरकारी संस्थाहरूसँगको सहकार्य
- महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक सीप हासिल गर्न कैदीहरूलाई बुनाइ तालिम दिन सहयोग
- मासिक स्वास्थ्यसम्बन्धी शिक्षा र सचेतना
- फोहोर कम गर्न पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने कपडाका प्याडहरूको उत्पादन
यी प्रयासहरूले वातावरणीय दिगोपन र सामाजिक चुनौती दुवैलाई सम्बोधन गर्दै महिला र बालिकाहरूको मर्यादा र benessereमा सुधार ल्याउन योगदान पुर्याउँछन्।
सम्मान र प्रभाव
रेवतीको कार्यले कसैको ध्यान नपराएको छैन।
- ग्लोबल गुड अवार्ड्स - 2021 को व्यक्तिगत नेता वर्षको चाँदी पदक
- कोक्रोमाले HRM कर्पोरेट उत्कृष्टता पुरस्कार 2025 प्राप्त गर्यो।
- उनलाई सन् 2026 का नेपालका 50 प्रभावशाली महिलामध्ये एकको रूपमा नामाकरण गरियो।
यी सम्मानहरूले उपलब्धि मात्र नभई समुदाय र क्षेत्रहरूमा देखिएको मापनयोग्य प्रभावलाई पनि झल्काउँछन्।
निरन्तर यात्रा
रेवती गुरुङको कार्यको मूलमा एक स्पष्ट र निरन्तर मिशन छ: सार्थक कार्यमार्फत महिलाहरूले आत्मनिर्भरता र मर्यादा हासिल गर्ने अवसर सिर्जना गर्नु।
दुधौलीकी दृढ विद्यार्थीदेखि नेपालभरि चिनिने नेतृत्वसम्म उनको यात्राले सहनशीलता, व्यावहारिक कार्य र दीर्घकालीन सोचलाई आकार दिएको छ।
उनको कार्य अझै विकसित भइरहेको छ, तर उद्देश्य भने अपरिवर्तित छ।
कोक्रोमामा यो सोच हरेक पोशाक, हरेक प्रक्रिया र यो यात्राको हिस्सा बनेका हरेक महिलामा झल्किन्छ।
